انواع آجر و اهمیت آن در ساخت و ساز
مدت زمان تقریبی برای مطالعه این مقاله: 11 دقیقه
امیتاز 5 از 3 رای

انواع آجر و اهمیت آن در ساخت و ساز

آجر یکی از فراورده‌های ساختمانی است که امروزه جلوه زیباتری به خود گرفته و علاوه بر ساخت بنا در دکوراسیون داخلی نیز به کار می‌رود. درواقع آجر خشت پخته‌شده‌ای با استحکام بالا و خاصیت جذب آب است. در این مقاله سعی کردیم به بررسی آجر و انواع آن بپردازیم.

در این صفحه با انواع آجر و اهمیت آن در ساخت و ساز آشنا می شوید:

     آجر ازجمله مصالحی است که در ابعاد و اشکال مختلف ساخته می‌شود و این تنوع و همخوانی با دیگر مصالح باعث شده تا استفاده از آن در طاق‌های گنبدی و قوسی شکل آسان‌تر و بهینه‌تر گردد. درواقع این محصول به نسبت سایر مصالح ساختمانی پرکاربردتر است و طبیعتاً به دلیل قیمت مناسب‌تر آن به‌طورمعمول در تمام پروژه‌های ساخت‌وساز مورداستفاده قرار می‌گیرد. حال با توجه به این مقدمه با پرشین سازه همراه شوید تا به مطالعه‌ی مقاله‌ای جامع و کاربردی به بررسی آجر و انواع آن بپردازیم.

    تاریخچه مختصر ساخت آجر

    آجر از قدیمی‌ترین مصالح ساختمانی است که قدمت آن، بنا به عقیده برخی از باستان ‌شناسان به ده هزار سال پیش می‌رسد. کوره‌های آجرپزی ابتدایی، بی‌گمان از در مکان‌هایی ساخته می‌شدند که در آن لایه‌های هیزم و خشت متناوباً روی هم چیده شده‌اند. جالب است بدانید که بقایای کوره‌های سفال‌پزی و آجرپزی در شوش و سیلک کاشان که تاریخ آن‌ها به هزاره چهارم پیش از میلاد می‌رسد. همچنین نشانه‌هایی از تولید و مصرف آجر در هندوستان به‌دست‌آمده است که حاکی از سابقه شش هزار ساله آجر در این کشور هست. درگذشته مردم برای ساختن آجر، گل رس و کاه را با لگد کردن آن‌ها، مخلوط می‌کردند. آنگاه، مخلوط آماده شده را در قالب‌های مستطیلی ریخته و در آفتاب قرار می‌دادند تا پخته شود اما آجری که به دست می‌آمد نمی‌توانست بدون کاه خودش را نگه دارد. لذا مردم بابل، آشور و مصر باستان دریافتند که با گداختن رس، آجرهایی به دست می‌آید که محکم‌تر و در برابر هوا مقاوم‌تر است. درواقع استفاده از آجر ساخته‌شده با خاک رس حدوداً به 5000 سال پیش می‌رسد و ظاهراً برای اولین بار جهت ساخت شهرهایی در بین‌النهرین و دره‌ی سند در پاکستان استفاده شده است؛ بنابراین می‌توان به‌جرئت بیان کرد که وجود آجر و ساخت آن پیشینه‌ای چند هزار ساله دارد.

    آشنایی با آجر و انواع آن

    آجر نوعی سنگ مصنوعی است که از پختن خشت خام و دگرگونی آن براثر گرما به دست می‌آید. خاک آجر مخلوطی از خاک رس، ماسه، فلدسپات، سنگ‌آهک، سولفات‌ها، سولفورها، فسفات‌ها، کانی‌های آهن، منگنز، منیزیم، سدیم، پتاسیم و سایر مواد آلی می‌باشد. آجرها با توجه به جنس و ابعاد خود دارای کاربردهای متنوعی می‌باشند که برخی از آن‌ها به‌عنوان کف‌پوش و دیوار پوش و برخی دیگر برای دیوارکشی استفاده می‌شوند. درواقع آجر محصولی با تنوع گوناگونی است که مشتریان می‌توانند بنا بر سلیقه خود، آجر موردنظر را انتخاب نمایند.

    به‌طورکلی آجرها با ظاهری توپر، توخالی و متخلخل ساخته می‌شوند که هر یک ویژگی مخصوص به خود را دارد. درواقع شما در انواع توپر این محصول مقاومت بالایی را شاهد هستید که برای ساخت دیوارهای باربر مورداستفاده قرار می‌گیرند. درحالی‌که انواع توخالی و سوراخ‌دار آن دارای تخلخل‌های بی‌شماری بوده و به روش پرسی ساخته می‌شوند.

    مشخصات یک آجر باکیفیت

    • مقاومت خوبی در مقابل خراشیدن خورد دارد
    • بدون هیچ‌گونه شن، سنگریزه، یا مواد ارگانیک می‌باشد.
    • به‌خوبی پخته و آماده می‌شود.
    • درصد جذب آب آجرهای درجه‌یک، کمتر از ۱۰% است.
    • مقاومت فشاری این اجرهای باکیفیت حداقل kg/cm۲۲۴۵ و حداکثر kg/cm۲۲۸۰ است.
    • دارای بافتی منظم و همگن هستند
    • سایزبندی آجرهای باکیفیت دارای استاندارد است.
    • دارای رنگ زرد یا قرمز یکدست می‌باشند.
    •  شوره‌زدگی و گل آهک در سطح آن وجود ندارد.
    • برای ساختمان‌هایی با طول عمر بالای ۱۰۰ سال یا دارای شرایط جوی بد، مناسب می‌باشد.

    آجر

    انواع آجر ازنظر شکل

    • آجر توپر

    این نوع از آجر به‌گونه‌ای است که حجم سوراخ‌ها از ۲۵ درصد حجم آجر (در حالت آجرهای پرسی، حجم فرورفتگی از ۲۰ درصد آجر) تجاوز نمی‌کند همچنین در این نوع آجر، سوراخ‌ها کاملاً یا از میان آجر عبور می‌کنند.

    • آجر سوراخ‌دار

    آجر سوراخ‌دار نوعی آجر است که در آن حجم سوراخ‌هایی که از میان آجر می‌گذرد، از ۲۵ درصد حجم آجر بیشتر می‌باشد.

    • آجر توخالی

    آجری است که در آن حجم سوراخ‌هایش که از میان آجر عبور می‌کنند از ۲۵ درصد حجم آن بیشتر است و هیچ‌گونه محدودیتی در ابعاد سوراخ‌ها وجود ندارد.

    • آجر متخلخل

    در این آجر حجم منافذ (سوراخ‌های بسته شده در یک انتها) بیش از ۲۰ درصد حجم آجر است و نکته موردتوجه این است که آجرهای متخلخل معمولاً با روش‌های پرسی تولید می‌شوند درحالی‌که آجرهای سوراخ‌دار و توخالی با استفاده از روش برون رونده ساخته می‌شوند.

    • آجر با شکل مخصوص

    آجری است که دارای شکل هندسی به‌غیراز مکعب مستطیل معمولی است.

    انواع آجر

    آجرهایی که امروزه اکثراً در ایران برای ساختمان مورداستفاده قرار می‌گیرند‌ شامل آجر ماشینی، آجر ماشینی توپر، آجر ماشینی سوراخ‌دار، آجر سفالی مجوف هستند. آجرها ازنظر مقاومت و شکل ظاهری متفاوت بوده و بسته به موارد استفاده با ابعاد گوناگون تهیه می‌شود. لازم به ذکر است که جهت تهیه خامه آجرهای ماشینی از دستگاه‌های قالب‌زنی خودکار استفاده می‌شود؛ و بدین علت می‌توان ابعاد آن‌ها را مطابق دلخواه تغییر داد. درواقع چنانچه در یک مورد خاص نیاز به آجر سفالی یا ماشینی به ابعاد دیگری نیاز باشد، خریداران می‌توانند با توافق قبلی محصولات موردنظر خود را به کارخانه‌های آجر سازی سفارش دهند؛ بنابراین به‌طورکلی بنابراین آجر بر اساس نوعی از طبقه‌بندی به چندین دسته تقسیم می‌شود که عبارت‌اند است:

    ۱. آجر لعابی

    لعاب یک پوشش حفاظتی برای سطح آجر است که مقاومت آن را در برابر عواملی نظیر هوازدگی، فرسایش، عوامل شیمیایی و نفوذ آب افزایش می‌دهد. آجر لعاب‌کاری شده سطحی صاف و صیقلی دارد که علاوه بر مقاومت بالا باعث زیبایی ساختمان نیز می‌شود. روش تولید آجر لعابی نیز همانند آجر معمولی است با این تفاوت که آجر لعابی پس از خشک شدن تحت فرایند لعاب‌کاری قرار می‌گیرد. آجرهای لعابی به دلیل ظاهر زیبا و صیقلی خود کاربردهای زیادی ازجمله در دیزاین داخلی ساختمان و زیباسازی نما استفاده دارند همچنین می‌توان این آجرها را در ابعاد مختلف و در رنگ‌های متنوع ای به بازار عرضه کرد.

    لازم به ذکر است که انتخاب مواد اولیه لعاب‌کاری بسیار حائز اهمیت است چراکه این فرایند تحت تأثیر آب‌وهوای مناطق اقلیمی مختلف می‌باشد، به‌عنوان‌مثال در اقلیم‌های سرد و خشک اگر این مسئله در نظر گرفته نشود شاهد یخ‌زدگی و ترک آجر خواهیم بود. لازم به ذکر است که لعاب‌کاری مقاومت مصالح را در برابر تغییرات آب و هوایی بالا می‌برد و سطح را نفوذناپذیر می‌کند همچنین، قیمت آجر لعابی در مقایسه با آجر بدون لعاب بالاتر بوده چراکه لعاب‌کاری ازجمله هنرهای اصیل در صنعت معماری کشور است.

    ۲. آجر ماشینی

    این آجرها به‌صورت سوراخ‌دار تولید می‌شوند و در صورت استفاده، سوراخ‌ها با ملات پر می‌شود تا استحکام و مقاومت سازه بالا رود. تعداد سوراخ‌های تعبیه‌شده در آجر ماشینی ۸ الی ۱۰ عدد می‌باشد و اصولاً برای ساخت دیوار و در مرحله سفت‌کاری از آن استفاده می‌شود. به‌طورکلی در نظر داشته باشید که ملاتی که در سوراخ‌های این آجر ریخته می‌شود، مقاومت و استحکام آن را بالا می‌برد. آجرهای ماشینی از قدرت مکندگی بالایی برخوردار نیستند و به‌راحتی به ملات نمی‌چسبند، ازاین‌رو نمی‌توان از آن‌ها برای ساخت طاق‌های ضربی استفاده نمود. این نوع آجرها ترد و شکننده بوده و قابلیت تیشه‌داری ندارند. همچنین این نوع آجرها قیمت مناسبی نیز داشته و قابل تطابق و استفاده در تمام پروژه‌های ساختمان‌سازی می‌باشد.

    ۳. آجرنسوز

    آجرنسوز همان‌طور که از نامش پیداست احتمالاً نوعی آجر است که ازنظر ساختاری با سایر آجرها متفاوت است. درواقع آجرنسوز از مواد اولیه خاصی مانند کانی‌های معدنی نسوز به دست می‌آید و دارای یک ساختار مولکولی منظم و مقاوم است که در دماهای بالا متلاشی نمی‌شود.

    آجرنسوز خاصیت فیزیکی و شیمیایی خود را در درجه حرارت‌های بالا حفظ می‌کند و تحمل گرمایی آن بالاست. در حال حاضر این آجر در انواع آجر سیلیسی، آجر آلومینیومی، آجر قلیایی و آجرنسوز ویژه تولید و به بازار عرضه می‌شود. در توضیح هرکدام از این نوع آجرها باید مطرح کرد که آجرهای سیلیسی همان‌طور که از نامشان پیداست از خاک سیلیسی تهیه می‌شوند و برای پوشش درونی کوره‌های فولادسازی، کک سازی و سرامیک‌سازی به کار می‌روند. آجر آلومینیومی از آلومین یا اکسید آلومینیوم ساخته می‌شود و قابلیت تحمل حرارت آن بالاست، ازاین‌رو برای ساخت کوره‌های ذوب‌آهن، فلز و تولید شیشه از آن استفاده می‌شود. آجر قلیایی نیز برای پوشش داخلی کوره‌های فولادسازی، کوره‌های ذوب شیشه و غیره کاربرد دارد و درنهایت آجرنسوز ویژه که در صنعت کاربرد دارد با استفاده از فلزات واسطه تولید و در انواع آجر اکسید کروم، آجر زیرکونیوم و آجر اکسید کروم کوروندوم به بازار عرضه می‌شود. آجرهای نسوز از تنوع رنگ بالایی برخوردار هستند اما رایج‌ترین رنگ‌های آن قرمز و قهوه‌ای است. این آجرها در برابر فرسایش، حرارت و سرما مقاومت بسیار بالایی دارند و به علت عدم محدودیت رنگ و اندازه زیبایی بی‌نظیری به نمای ساختمان می‌بخشند. به‌طورکلی می‌توان مطرح کرد که آجرهای نسوز نوعی عایق حرارتی برای جلوگیری از هدر رفت انرژی هستند و قابلیت جذب آن‌ها به ملات بالاست که طبیعتاً چسبندگی را بالا می‌برد و ازاین‌رو از ساختمان سقوط نخواهند کرد. باوجوداینکه قیمت آجرنسوز به نسبت دیگر انواع آجر بالا است اما زیبایی و تنوع آن بی‌نظیر است.

    ۴. آجر ماسه آهکی

    آجر ماسه آهکی نوعی آجر است که اغلب در پی‌سازی ساختمان کاربرد دارد. مقاومت فشاری این آجر بالاست، ازاین‌رو ظرفیت باربری آن نیز بالا بوده و از آن در ساخت دیوارهای حائل و حمال استفاده می‌شود. آجرهای ماسه آهکی به دلیل استفاده از رنگ‌دانه‌های مختلف در تولید از رنگ‌بندی متنوعی برخوردارند.

    ۵. آجر فشاری

    آجر فشاری به‌صورت دست‌ساز ساخته می‌شود و اغلب در مرحله زیر کاری و سفت‌کاری ساختمان قابل‌استفاده می‌باشد. این آجر بعد از قالب‌گیری وارد کوره محلی شده و در اکثر امور ساخت‌وساز همانند طاق ضربی، تیغه‌چینی، گره چینی و … کاربرد دارد. به‌طورمعمول بعد از خشت‌زنی با دست، کارگران با فشار دست خود گوشه‌های قالب را با گل مخصوص پر می‌کنند که همین عملکرد دلیلی برای نام‌گذاری این نوع از آجرهاست.

    ۶. آجر دکوراتور

    آجر دکوراتیو نمونه‌ای از آجرهایی است که امروزه استفاده از آن‌ها در طراحی دکوراسیون داخلی زیاد به چشم می‌خورد. این آجرها انواع مختلفی دارند و می‌توان با توجه به سلیقه شخصی نمونه‌های مناسب را انتخاب و مورداستفاده قرار داد.

    آجر

    انواع آجر بر اساس کاربرد

    آجرها بر اساس ویژگی‌هایی که دارند مسلماً کاربردهای مختلفی نیز پیدا می‌کنند که ازجمله این نوع اجرها شامل:

    • آجرنما

    آجرهایی که برای تزئین نمای ساختمان و یا دکوراسیون داخلی مورداستفاده قرار می‌گیرند و به نحوی ساخته می‌شوند که نیازی به اندودکاری ندارند. این نوع از آجرها معمولاً یا به‌صورت دستی و یا ماشینی تولید می‌شوند.

    • آجر معمولی

    آجر معمولی به روش ماشینی یا دستی تولید شده و برای انجام کارهای معمولی در ساختمان به کار می‌رود.

    • آجر مهندسی

    این نوع آجرهای ماشینی به علت تراکم بالا از مقاومت زیادی برخوردار بوده و ظاهری نیمه شفاف دارند همچنین این آجرها در ساختمان‌هایی که بار زیاد را تحمل می‌کنند مورداستفاده قرار می‌گیرد.

    سخن پایانی

    همان‌طور که در طول مقاله مطالعه کردید آجر به‌عنوان یکی از مصالح ساختمانی از دیرباز مورداستفاده بوده است و قدیمی‌ترین مصالح ساخته‌ی دست بشر به شمار می‌آید. همچنین متوجه شدید که مصرف آجر به‌عنوان مصالح ساختمانی در ایران سابقه باستانی و قدمتی چند هزار ساله دارد. در کنار این مسئله همان‌طور که مطالعه کردید آجرها، بلوک‌هایی با اندازه‌های منظم و مکعبی شکل هستند که اغلب از خاک رس ساخته‌شده و در انواع و طرح‌های گوناگون و باقیمت‌های متفاوت، در قسمت‌های مختلف ساختمان مورداستفاده قرار می‌گیرند؛ بنابراین با توجه به تمام ویژگی‌های ذکر شده آجر یکی از محبوب‌ترین مصالح ساختمانی و درعین‌حال پرکاربرد به‌حساب می‌آید. در پایان امیدواریم که مقاله پیش رو توانسته باشد به افزایش اطلاعات و دانش شما کمک کرده باشد.

     

    پرسش و پاسخ‌های متداول
    نظرات

    کلیه حقوق برای شرکت ارتباطات ماندگار پرشین محفوظ می باشد.

    Copyright © 2019 Ertebatat Mandegar Persian Ltd. Ertebatat Mandegar Persian Company ® , All Rights Reserved.