تبلیغات در پرشین سازه
بافت‌های فرسوده و نکاتی درباره‌ی آن
مدت زمان تقریبی برای مطالعه این مقاله: 10 دقیقه
امیتاز 5 از 3 رای

بافت‌های فرسوده و نکاتی درباره‌ی آن

احتمالاً شما نیز شاهد بافت فرسوده شهری در بخش‌هایی از شهر محل سکونت خود و یا دیگر شهرهای کشور بوده‌اید. به‌طورکلی یکی از رویکردهای مهم در امر شهرسازی توجه به همین بافت‌های فرسوده و بهسازی و نوسازی بناهای مناطق مختلف می‌باشد.

در این صفحه با بافت‌های فرسوده و نکاتی درباره‌ی آن آشنا می شوید:

    بهسازی و نوسازی بناهای مناطق را می‌توان امری مهم در ساخت‌وساز شهری تلقی کرد. با توجه به همین اهمیت در این مقاله از پرشین سازه در کنار شما هستیم تا شما را با بافت‌های فرسوده بیشتر آشنا کرده و نکاتی در باب این مسئله را خدمت شما عزیزان ارائه دهیم، پس با ما همراه شوید.

    بافت فرسوده چیست؟

    به‌طورکلی بافت محیطی فضایی هم پیوند از بناها، راه‌ها، مجموعه‌ها، فضاها، تأسیسات و تجهیزات شهری و یا ترکیبی از آن‌ها است که دراین‌بین بافت‌های فرسوده به انواع از بافت‌ها گفته می‌شود که ازلحاظ ظاهری و زیربنایی دارای فرسودگی می‌باشند.

    دراین‌بین انواع بافت‌های فرسوده را می‌توان به سه دسته زیر تقسیم‌بندی کرد که شامل:

    بافت‌های دارای میراث فرهنگی

    بافت‌های دارای میراث‌های شهری بافت‌هایی هستند که دربرگیرنده آثار به‌جای مانده از گذشته و جایگزین ناپذیری هستند که می‌توانند به آگاهی جوامع از ارزش‌های فرهنگی و گذشته خود کمک کند. به‌طورکلی این آثار که به یکی از سه دوره باستان، دوره تاریخی و یا معاصر تعلق دارد که به ثبت آثار ملی رسیده‌اند و در لیست میراث‌های باارزش سازمان میراث فرهنگی و گردشگری قرار می‌گیرند.

    بافت‌های شهری (فاقد میراث فرهنگی)

    بافت‌های شهری بافت‌هایی هستند که در محدوده قانونی قرار دارند و دارای مالکیت رسمی و قانونی می‌باشند؛ اما ازنظر برخورداری از امینت، استحکام و خدمات شهری معمولاً دچار کمبود نیستند.

    بافت‌های حاشیه‌ای (سکونتگاه‌های غیررسمی)

    بافت‌های حاشیه‌ای، بافت‌هایی هستند که بیشتر در حاشیه شهرها و کلان‌شهرهای کشور قرار دارند و خارج از برنامه رسمی توسعه شهر یا کشور شکل‌گرفته‌اند. به‌طورکلی ساکنین این بافت‌ها را گروه‌های کم‌درآمد و مهاجران روستایی و تهیدست شهری تشکیل می‌دهند. همچنین لازم به ذکر است که این بخش‌های شهر فاقد ایمنی، استحکام، امنیت اجتماعی، خدمات و زیرساخت‌های شهری می‌باشند.

    بیشتر بخوانید: نکاتی درباره فک رهن

    دیدگاه‌های مداخله در بافت‌های فرسوده شهری

    اصولاً هدف مداخله در بافت‌های فرسوده شهری، یافتن راه‌حل‌های بهینه برای حل مسائل و مشکلات شهروندان است. درواقع مداخلات به بافت‌های شهری، نظام ارزشی، ایدئولوژیکی و اقتصادی شهر توجه نشان می‌دهند.

    ۱. مداخله در بافت‌های فرسوده شهری از دیدگاه کالبدی

    نخستین مسئله‌ای که در امر مداخله در بافت‌های فرسوده مدنظر است، جنبه کالبدی آن می‌باشد. به‌طورکلی بافت‌های فرسوده با معضلات متعددی مواجه می‌باشند که ازجمله مهم‌ترین آن‌ها، ناپایداری ابنیه و عدم ایمنی ساکنان آن است. درواقع بناهای این بافت‌ها به علل گوناگون ازجمله قدمت، استفاده از مصالح بی‌دوام و یا کم‌دوام و عدم رعایت شیوه‌های صحیح ساخت‌وساز، از استحکام و پایداری لازم برخوردار نیستند.

    مشکل دوم در این نوع از بافت‌ها و ابنیه عدم کارایی و ناتوانی این بافت‌ها در پاسخگویی به نیاز شهروندان است. دسترسی‌های نامناسب و نفوذناپذیری این بافت‌ها، علاوه بر این‌که عملیات امدادرسانی در مواقع خطر را با مشکل مواجه می‌سازد و گاه عدم دسترسی سواره ساکنان بافت می‌شود. همچنین این معابر به علت دارا بودن پیچ‌وخم بسیار و عدم امکان نظارت مردم و مسئولان، زمینه بروز مشکلات اجتماعی عدیده‌ای ازجمله خریدوفروش مواد مخدر، حضور معتادان و وقوع جرم را فراهم می‌آورد. مسائل دیگر این بافت‌ها، عدم وجود و یا کمبود تأسیسات و تجهیزات شهری، ریزدانگی قطعات مسکونی، هم‌جواری کاربری‌های ناسازگار و کیفیت نامطلوب بصری می‌باشد. لازم به ذکر است که هرگونه مداخله کالبدی در بافت‌های شهری باید باهدف حل این مسائل و ارتقای سکونت انجام گیرد.

    ۲. مداخله در بافت‌های فرسوده شهری از دیدگاه اجتماعی

    بدانید که مداخله در بافت‌های شهری امری کاملاً اجتماعی است و بافرهنگ جامعه در ارتباط است. ازاین‌رو انتخاب روش‌ها و گزینه‌های مناسب برای مداخله می‌تواند خطر دگرگونی اجتماعی ناشی از جابه‌جایی جمعیت را کاهش دهد و به‌جای سودآوری‌های اقتصادی، سودآوری‌های اجتماعی را در پی داشته باشد.

    به‌طورکلی در نوسازی اجتماعی احساس تعلق به مکان معنا پیدا می‌کند و مکان هویت می‌یابد. نکته‌ای که در مداخله در بافت‌های شهری حائز اهمیت می‌باشد، امر مشارکت مردمی است. هرگونه مداخله در بافت‌های زنده شهری، بدون مشارکت ساکنان به نتیجه نمی‌رسد؛ بنابراین مشارکت به معنای واقعی آن، یعنی شرکت فعال شهروندان در حیات مدنی خویش، در همه ابعاد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و عرصه‌های دیگر وجود دارد.

    لازم به ذکر است که پیامدهای اجتماعی این نوع مداخله در بافت‌های فرسوده شهری معمولاً شامل: ارتقایشان سکونتی بافت، اعتمادسازی متقابل بین ساکنان و متولیان امر، تأمین حق امنیت سکونت، کاهش بیکاری و جرم، ایجاد مراکز فعال جهت افزایش تعاملات اجتماعی، مشارکت ساکنان در فرآیند تصمیم سازی و تصمیم‌گیری، تشکیل سازمان‌های غیردولتی داوطلبانه جهت حمایت از فرآیند توسعه در این بخش‌ها، توجه خاص به گروه‌های آسیب‌پذیر به‌ویژه زنان و جوانان و پرورش قابلیت‌های متناسب با توانایی، مهارت و دانش می‌باشد.

    مشاهده کنید: قیمت سیمان

    ۳. مداخله در بافت‌های فرسوده شهری از دیدگاه اقتصادی

    همان‌طور که میدانید یک شهر تنها در قالب مجموعه‌ای از ساختمان‌ها، خیابان‌ها، پارک‌ها و مراکز تجاری و تفریحی تعریف نمی‌شوند. این مکان‌ها محصول فرآیندی برای افزایش کارایی‌ها، تحرک عوامل تولید، گسترش نوآوری‌ها و پاسخگویی به نیازهای جوامع انسانی ایجادشده و توسعه‌یافته‌اند؛ به‌عبارت‌دیگر ساخت کالبدی شهرها منشأ اقتصادی داشته و سهم مهمی را در تاریخ توسعه اقتصادی کشورها ایفا نموده است.

    در این میان ارتباط متقابل میان ساختار کالبدی شهرها و مؤلفه‌های اقتصادی موجب می‌شود تا اغلب مداخلات در بافت کالبدی شهرها با بازتاب اقتصادی همراه باشد. چراکه این بازتاب بر روی ساخت کالبدی شهرها منعکس‌شده و تغییرات دوره‌ای را در پی خواهد داشت که ازجمله این تغییرات را می‌توان شامل تغییر در قیمت زمین، تغییر در هزینه حمل‌ونقل، تغییر در برتری نسبی نواحی شهری و تغییر در تمرکز فعالیت‌های شهری دانست.

    بافت فرسوده

    انواع شیوه‌های مداخله

    جالب است بدانید که مهم‌ترین مفاهیم به‌کاررفته در مرمت شامل نوسازی، بهسازی و بازسازی است که روی‌هم مداخله را معنا می‌کنند.

    بهسازی

    سلسله اقداماتی که به‌منظور بهبود کالبد در کوتاه‌مدت صورت می‌گیرد و شامل چهار اقدام تعمیرات، حفاظت، حمایت و استحکام‌بخشی بوده که روی‌هم‌رفته مفهوم فیزیکی بهسازی را معنی می‌کنند. فعالیت بهسازی باهدف استفاده از امکانات بالقوه و بالفعل موجود و تقویت جنبه‌های مثبت و تضعیف جنبه‌های منفی از طریق حمایت، مراقبت، نگهداری، احیا، استحکام‌بخشی و تعمیر صورت می‌پذیرد. در اقدامات مربوط به بهسازی، مداخله‌ای چشم‌گیر در کالبد صورت نمی‌گیرد؛ زیرا کالبد در شرایط مناسبی به سر می‌برد و تنها با جایگزینی عملکرد مناسب فعالیت، از فرسایش فضای شهر جلوگیری می‌شود؛ بنابراین با ایجاد تغییراتی در فعالیت‌های شهری، می‌توان شاهد فضاهای مطلوب بود.

    نوسازی

    مجموعه اقداماتی که ساختارهایی نو را به‌جای بناهای قدیمی می‌نشاند و با چنین فعالیتی جلوه بسیار نو به بنا می‌دهد. درواقع فعالیت نوسازی باهدف افزایش کارایی و بهره‌وری، بازگرداندن حیات شهری به بافت می‌باشد و از طریق نو کردن، توان‌بخشی، تجدید حیات، انطباق و دگرگونی صورت می‌پذیرد.

    بازسازی

    به‌طورکلی این مفهوم به معنای بازسازی مکانیکی بنا بدون در نظر گرفتن ابعاد فکری و نظری نو پرداز در یک وضعیت ساختاری معماری و یا شهرسازی تخریب‌شده است. در این نوع مداخله نه‌تنها هیچ الزامی برای حفظ گذشته وجود ندارد بلکه باهدف ایجاد شرایط جدید زیستی و کالبدی فضایی و از طریق تخریب، پاک‌سازی و دوباره‌سازی صورت می‌پذیرد.

    تفاوت بهسازی با نوسازی

    به‌طورکلی خیلی از افراد و حتی مهندسین تازه‌کار تفاوتی بین این دو مسئله قائل نبوده و غالباً فکر می‌کنند که بهسازی با بازسازی یک مفهوم می‌باشد؛ اما جدا از شبیه بودن اسم این دو بخش با یکدیگر در نوع کار و هسته‌ی اصلی کاری به‌شدت با یکدیگر تفاوت‌های اساسی دارند. به‌طور خلاصه می‌توان مطرح کرد که بهسازی که خیلی وقت‌ها از طرف افراد عموم جامعه و یا حتی مهندسین عمران با بازسازی اشتباه گرفته می‌شود باهدف بهسازی تقویت اعضای سازه‌ای در برابر زلزله و حوادث غیرمترقبه می‌باشد. درواقع بهسازی به معنای پیشگیری از خرابی قبل از زلزله و تخریب می‌باشد و با بهسازی می‌توان امنیت لازم را به بنا ببخشید.

    به‌عنوان‌مثال یک ساختمان مسکونی ۶ طبقه که در سال ۷۶ ساخته‌شده است را در نظر بگیرید. درواقع این ساختمان هم‌اکنون در حدود ۲۴ سال از زمان ساخت آن می‌گذرد. چراکه این ساختمان با آیین‌نامه‌ی زمان خودش ساخته‌شده و قطعاً در برابر نیروهای زلزله و آیین‌نامه‌های جدید جوابگو نخواهند بود، به همین دلیل اگر بخواهیم سازه را طبق آیین‌نامه‌ی جدید هم پاسخگو کنیم باید سازه‌ی ساخته‌شده را با بهسازی تقویت کنیم و قطعاً برای این کار نیاز به دسترسی به مقاطع می‌باشد. جالب است بدانید که عمل بهسازی به شرایط زیادی بستگی دارد که اصلی‌ترین‌های آن ظرفیت و تقاضای سازه می‌باشد که با توجه به شرایط سازه و با نرم‌افزارهای مخصوص و تحت شرایط خاصی صورت می‌گیرد. علم بهسازی را به‌جرئت می‌توان یکی از سخت‌ترین بخش‌های عمران دانست و نیاز به علمی فوق‌العاده زیاد دارد و هدف از بهسازی، بهسازی اسکلت اصلی ساختمان و هسته‌ی اصلی آن می‌باشد.

    بافت فرسوده

    در همین راستا بازسازی ساختمان مبحث دیگری می‌باشد. درواقع هدف بازسازی محیط تغییر محیط و طراحی داخلی ساختمان ما می‌باشد و به کمک آن می‌توانید ظاهر کلی یک ساختمان را به‌کلی عوض کنید. به‌طورکلی بازسازی هم در طراحی داخلی استفاده می‌شود و هم در طراحی نما ولی هزینه‌ی بخش نما به نسبت داخلی بیشتر می‌باشد و خیلی کم پیش می‌آید تا نما موردبازسازی قرار بگیرد. فرآیند بازسازی زمانی انجام می‌شود که معمولاً سازه‌ای با حدود ۱۰ سال کارکرد یا بیشتر وجود داشته باشد و صاحب آن قصد داشته باشد تا فضا و محیط داخلی آن محل را زیباتر و درعین‌حال به‌روزتر کند.

    به‌عنوان‌مثال همان ساختمانی که در بخش قبلی در مورد آن صحبت کردیم بعد از مدتی دیوارها، کاشی‌ها، درها و پنجره‌ها قدیمی می‌شوند و دیگر ظاهر مناسبی ندارند. همچنین بعد از مدتی کارکرد خودشان را از دست می‌دهند و صاحب آن ساختمان تصمیم به بازسازی می‌گیرد. طبعاً برای بازسازی باید به نزد متخصصین امر رفت البته و در این بخش هیچ فعالیتی بر روی اسکلت و هسته‌ی اصلی ساختمان زده انجام نمی‌گیرد.

    کلام آخر

    همان‌طور که در این مقاله از پرشین سازه همراه ما بودید، در این بخش به بررسی انواع بافت فرسوده پرداختیم و در کنار آن دیدگاه‌های مداخله در بافت‌های فرسوده شهری را موردبررسی قراردادیم. همچنین در باب آشنایی با تفاوت بهسازی با نوسازی که بسیاری از افراد و حتی مهندسین تازه‌کار غالباً آن‌ها را یک مفهوم در نظر می‌گیرند نیز صحبت کردیم و از تفاوت‌های مهم این دو مفهوم گفتیم که امیدواریم مفید واقع‌شده باشد.

    پرسش و پاسخ‌های متداول

    نظرات

    کلیه حقوق برای شرکت ارتباطات ماندگار پرشین محفوظ می باشد.

    Copyright © 2019 Ertebatat Mandegar Persian Ltd. Ertebatat Mandegar Persian Company ® , All Rights Reserved.